नजाने जिन्दगीमा ठक्करका किस्सा कति खाइयो, कति खान बाँकी छ । बाबाको दुई परिवार । खाने मुख धेरै आयको स्रोत थोरै हुँदा माया–ममता र प्यार के हो पत्तो भएन,बाल्यकालमा । विरबहादुरका नाती,बिर्खेबहादुर र कृष्णकुमारी भुजेलका छोरा हुन उनी । जेठी आमाबाट एक छोरा, एक छोरी र कान्छी आमाबाट पाँच छोरामध्येका जेठो हुन उनी । जन्मिए,हुर्किए दोलखामा आजभन्दा ६० बर्ष अगाडि । ०३३ सालमै जनवादी गीत गाएर कम्युनिष्ट आन्दोलनसँग जोडिएका उनका गुरु हुन,इन्द्रबहादुर खड्का । माटी निमावीमा सात कक्षासम्म पढे । त्यस समय प्रध्यापन गराउने रनबहादुर सुवेदी,रामप्रसाद सापकोटा,सिताराम सुवेदी,लेखबहादुर बस्नेत,पूर्ण कुँवर,कविन्द्र श्रेष्ठ,कल्याण बस्नेत लगायतकालाई कहिल्यै बिर्सन सक्दैनन् । गाउँमा सात कक्षाभन्दा माथि पढाइ हुन्नथ्यो । दोलखाबाट काठमाडौं भित्रिए । नन्दीरात्री स्कूलमा भर्ना भए । जनवादी गीतहरु गाउने क्रम रोकिएन,झन बढ्यो । यस्तै गीत गाएकै कारण उनी ०४३,४४,४९ मा पटक पटक पक्राउ परे । पञ्चायत सरकारको आँखाको तारो बनिसकेका थिए,जनवादी गीत गाएका कारण । त्यस समय जेवी टुहुरे,रामेश,रायनहरु सक्रिय रहेको राल्फा आन्दोलन चर्चामा थियो । गीतारको पहिलो झंकारलाई राल्फा भनिन्थ्यो । तर यसलाई राजाफाल्ने आन्दोलनको रुपमा बुझे ।
घर कस्को पोत्नेको
जमिन कस्को खेतबारी जोत्नेको…..
०००
सिँउदोमा सिन्दुर टलक्क टलक्क टल्केको
टल्केको होइन ए चेली सामन्ति झल्केको ….
यी र यस्ता दर्जनौ प्रगति र जनवादी गीत गाएर,कयौलाई कम्युनिष्ट बनाएका व्यक्ति हुन,उनी अर्थात हिरालाल भुजेल । यस्तै गीत गाएका कारण उनलाई तत्कालीन सत्ताले पटक पटक गिरफ्तार गर्र्यो । कहिले दुई महिना,कहिले महिना दिनसम्म थुन्यो । सामन्ती सत्ताले दाँतमा करेन्ट लगाइदियो । कुनै दाँत सग्ला रहेनन् । केही समय ओटुमा पसल चलाए । सत्ताको आँखाको तारो बने पछि उनी देश छोडेर परदेशिए । नक्सालबाट नजिकै थियो भद्र कुमारी घलेको निवास । उनै घलेलाई भेटेपछि उनको जीवन यूर्टन भएको हो ।
भन्छन्,माइती घरको कुकुर पनि प्यारो हुन्छ । आफ्नै माइती गाउँलेलाई उनै भद्रकुमारीले आर्युेवेद चिकित्सा पढ्न सुझाइनन् मात्र गुजरात,गान्धी स्कूलसम्म पुर्याइन । त्यही पढ्ने व्यवस्था मिलाइन । त्यही बसेर आर्युेवेद अध्ययन गरे । उनलाई खोज्दै सरकारी मान्छेहरु गुजरात पुगे । उनी त्यहाँबाट भागेर बंगलादेशको चटगाउँ पुगे । त्यतै बसेर आर्युेवेदको अध्ययन पूरा गरे । जनयुद्ध सकिएर,६३ को विद्रोह पछि उनी स्वदेश फर्किए । त्यही समय हो,उनले माझिगाउँ बहुउदेश्यीय सहकारी संस्था दर्ता गरे । यही संस्थामार्फत दर्जनौं गरिबहरुको जीवन उकास्नका लागि आफू नाङ्गिएर सही,सहयोग गरिरहें ।
बिज्ञापन
उनको संस्थाले नुवाकोटको पञ्चकन्या गाउँपालिकाका अलवा निलकण्ठ गरपालिका,ककनी,सुनकोशी,नौकुण्ड गाउँपालिका,थाक्रे,सिद्धलेक,भरतपुर महानगरपालिका लगायतका दर्जनौं स्थानीय तहका सिफारिसमा त्यहाँका गरिब,विपन्न,दलितहरुका लागि हजारौं बुंगुरहरु किनेर उपलव्ध गराएका छन् । ताकि उनीहरुको जीवनस्तर उकास्न सकियोस । हालसम्म आफ्नै व्यक्तिगत सहयोगमा २६ हजार बंगुर विभिन्न फार्म,व्यक्तिहरुलाई निशुल्क वितरण गरेका छन्,उनले । जीवन जीउन सहज होस भनेर उनको व्यक्तिगत प्रयासमा बंगुर वितरण गरिएकामा केही त यस्ता पनि भेटिए कि त्यही बंगुर नै काटेर खाइदिने ! यद्यपि उनको प्रयास रोकिएन,सम्झाइ बुझाइ गरेर उनीहरुलाई बंगुर पालन गर्न प्रेरित गरिरहे ।
बिज्ञापन
यीनै गरिब,दिनदुखी,दलित,पिछडिएका वर्गहरुको उत्थानमा काम गर्दै आएको यही फर्ममा दैव लाग्यो । केही बर्ष अगाडि मेलम्चीमा आएको बाढीका कारण उनको सो फर्म नै बगायो । त्यहाँ रहेका १५ सय बुंगुरहरु बगे । सोझो हिसाबमा झण्डै एक करोड सात लाख क्षति भयो । उनी क्षतिपूर्तिको खोजीमा राज्यका विभिन्न निकायमा पुगें,निवेदन दिए तर कहिँ कतैबाट केही सुनुवाइ भएन । त्यस पछि बंगुर वितरणको काम रोकियो । हाम्रो कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक अध्यक्ष हुन,उनी । सो पार्टीको केन्द्रीय सदस्य हुनका लागि अनिवार्य कृषि कर्ममा जोडिएको हुनुपर्ने प्रावधान छ । सो पार्टीले अहिले देशभर ५२६ वटा कृषि फर्म चलाइरहेको छ । अर्थात ५२६ जना केन्द्रीय सदस्य रहेका छन् ।
उनको पुण्य कर्मको सिलसिला यतिमै रोकिदैन । आँखा नदेख्ने एकै परिवारका ६ जनालाई १३ बर्षसम्म आफैंसँग राखेर शिक्षा दिक्षा दिलाए । जसमध्ये एक बिते । अहिले उनीहरु सिन्धुलीमा छन् । कुनै–कुनै अभिभावकहरू आफ्नो सन्तानलाई शिक्षा दिक्षा दिलाएको सुनेर निकै खुसी भएर फोन सम्पर्क गरेर रुन्छन् पनि । त्यसपछि उनीहरूलाई सम्झाई बुझाई गर्दछन् । उनको आम्दानी मुख्य स्रोत भनेको बैकल्पिक चिकित्सा हो । यही कामबाट आर्जित रकम विद्यार्थीको (गाँस, बास र कपास) व्यवस्थापन गरिरहेका छन् ।
बिज्ञापन
उनका कारण सुन्तली विकको परिवार होस वा होचापुट्काहरुको जीवनमा खुसीको बहार आएको छ । उनीहरु मागेर होइन आफैं श्रम र पसिना बगाएर जीवन जीउन सक्ने बनेका छन् । गरिब,दुखीहरुको घाउमा मलम लगाउन हरपर तम्तयार भैहाल्छन् । झण्डै ११ सय होचापुड्काहरुलाई आफ्नै खर्चमा साबुन,सरफ,हार्पिक बनाउने तालिम दिए । आज ती होचापुड्काहरु आत्मनिर्भर भएका छन् । उनले यो अवधिमा २३० बालबालिकाहरुलाई पढाइरहेका छन्,विभिन्न विद्यालयहरुमा । उनले शिक्षा दिक्षा दिएकामध्ये केही विद्यार्थी इञ्जिनियर बनेर निस्किएका छन् । भद्र घले सेवा सदनमा जोडिएर ४३० भन्दा बढी व्यक्तिको निशुल्क प्राकृतिक चिकित्साद्धारा उपचार गराइदिएका छन् । उनले यो अवधिमा नशा,च्यापिएका,यूरिक एसिड,बाथ लगायतका ५० औं हजार विरामीको उपचार गरेका छन् । यो अवधिमा स्वआर्जित झण्डै ६ करोड रकम यसैगरी दान गरेर सकाएका छन् । विदेशी एनजिओ,आइजिओ,विदेशमा भएका व्यक्तिहरुबाट रकम झारेर सोही रकमबाट समेत आफ्नो पारिश्रमिकता कटाएर रकम बाढ्ने,सामाजिक सञ्जालमा तस्विर र भिडियो हाल्नेहरु मात्र बास्तविक र ठूला समाजसेवी कहिलिने यो मुलुकमा अपवाद हुन,डा हिरालाल भुजेलहरु ।द्धन्दका घाउहरु गीति नाटकका कारण राष्ट्रिय जनकलाकारको सम्मान हात पारेका थिए उनले । जतिखेर आनन्द पोखरेल पर्यटनमन्त्री थिए ।
जो आफू नाङ्गिएर दुखी,गरिब,असहाय,दलितहरुको मुहारमा खुसी भर्छन । आफ्नो स्वआर्जनबाट सामाजिक कर्ममा रमाइरहेका उनी मिडियामा आउन खोज्दैनन् । दान र धर्म भनेको एक हातले दिएको अर्काे हातलाई थाहा हुनु हुँदैन भन्छज् । उनीझैं जनवादी गायनमा लाग्नेहरु यस अघि माननीय भए । तर उनलाई सिंहदरबार र सत्ताको लोभ कहिले लागेन । यहाँ चर्चा,परिचर्चा पाउनका लागि काम होइन,सामाजिक सञ्जालमा गफ जोत्नुपर्दछ । तर यो पथमा कहिल्यै लागेनन्,उनी ।
हिरालाल सदैव निष्काम कर्मयोगमा लागिरहे । वेद,गीताका उपदेशहरुलाई शीरोधार्य गरेर परोपकारम मिद शरिरमलाई मूल मन्त्र बनाएर आफ्नो शरिर,आफ्नो जीवन नै दिनदुखीको सेवामा सर्मपित राज्यले कहिल्यै नखोजेको र नचिनेको ‘भील्लको देशका मणि’हुन हिरालाल । उनी आज पनि मलाई राज्यले के दियो भनेर कहिल्यै खोज्दैनन्,म यहाँका नागरिकहरुलाई के गर्न सक्छु,के गरेर दुखी गरिबहरुको मुहारमा खुसी भर्न सक्छु,यही सोचका साथ अवचलित सामाजिक कर्ममा होमिरहेका भेटिन्छन् ।
